https://esmat2015.kowsarblog.ir/ fa-IR http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss <p><a href="http://mehdinaz2015.blogfa.com/">http://mehdinaz2015.blogfa.com/</a></p><p>بصیرت در لغت<br />بصیرت در لغت، به معنای عقیده قلبی، شناخت، یقین، زیرکی و عبرت آمده است. [۱]</p> <p>بصیرت در اصطلاح<br />بصیرت در اصطلاح، عبارت است از قوه‌ای در قلب شخص، که به نور قدسی منوّر بوده، به وسیله آن حقایق اشیا و امور را درک می‏کند؛ همان‏گونه که شخص به وسیله چشم، صُوَر و ظواهر اشیا را می‏بیند. [۲]</p> <p>بصیرت از دیدگاه امیرالمومنین<br />برخی گفته‏اند: شناخت روشن و یقینی از دین، تکلیف، پیشوا، حجت خدا، راه، دوست و دشمن، حق و باطل، «بصیرت » نام دارد. [۳] چنانچه حضرت امیر علیه السلام از رزمندگان راستین با این صفت یاد می‏کند که: «حَمَلُوا بَصائِرَهُمْ عَلی اسْیافِهِمْ؛ [۴] [۵] بصیرت های خویش را بر شمشیرهایشان سوار کردند. یعنی اگر در میدان نبرد، تیغ می‏زدند از روی بصیرت بود.»</p> <p>بصیرت در آینه روایات<br />.<br />در مورد اهمیت و ارزش بصیرت و اینکه منظور از بصیرت، کدام قسم آن است به چند حدیث اکتفا می‌کنیم.<br />۱- پیامبر خدا صلوات الله علیه می‌فرماید: «کور آن نیست که چشمش نابینا باشد بلکه کور (واقعی) آن کسی است که دیده بصیرتش کور باشد.» [۶]<br />۲- حضرت امام علی علیه السلام می‌فرماید: «اگر دیده بصیرت، کور باشد نگریستن چشم سودی نمی‌دهد.» [۷]<br />۳- حضرت امام علی علیه السلام می‌فرماید: «با بصیرت کسی است که بشنود و بیندیشد، نگاه کند و ببیند، از عبرت‌ها بهره گیرد آنگاه راه روشنی را بپیماید که در آن از افتادن در پرتگاه‌ها به دور ماند.» [۸]</p> <p>← اهمیت بصیرت در روایات</p> <p>همانطور که از احادیث فوق استفاده می‌شود بینش و آگاهی، در مورد کارهایی که انسان انجام می‌دهد، بخصوص اعمال فردی و اجتماعی، حائز اهمیت فوق العاده بوده و در صورت نبود بینش کافی، مخصوصا در برهه‌های حساس زندگی، آدمی را تا مرحله افتادن در پرتگاه‌ها و خروج از صراط مستقیم الهی پیش می‌برد.</p> <p>بصیرت در قرآن<br />ماده بصیرت در ضمن آیات قرآن، در سه معنی بکار برده شده است.<br />۱- بمعنی بینائی دل: چنانکه درآیه‌ مبارکه می‏‌فرماید: «وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمی وَ الْبَصِیرُ؛ [۹] هرگز کوردل و روشن ضمیر یکسان نیستند.»<br />۲- بمعنی بینائی چشم: چنانکه درآیه‌ مبارکه می‏فرماید: «فَجَعَلْناهُ سَمِیعاً بَصِیراً؛ [۱۰] (بدین جهت) او را شنوا و بینا قرار دادیم!»<br />۳- بمعنی بینائی با برهان [۱۱] و دلیل: چنانکه درآیه‌ مبارکه می‏فرماید: «قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِی أَعْمی وَ قَدْ کُنْتُ بَصِیراً؛ [۱۲] انسان غافل در روز قیامت می‏گوید خدایا چرا مرا نابینا محشور کردی و حال آنکه من در دنیا بینا و آگاه بودم؟»</p> <p>آثار بصیرت<br />بصیرت نیز مانند سایر مباحث اخلاقی، دارای آثار بخصوصی است که در زیر به آن می پردازیم:</p> <p>← توحید</p> <p>از جمله آثار بصیرت، ره ‏یافتن به توحید و قدرت خدا می‌باشد. در این مورد در آیه‌ شریفه چنین وارد شده است: «قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ …. قُلْ هَلْ یسْتَوِی الْأَعْمَی وَالْبَصِیرُ أَمْ …؛ [۱۳] بگو: چه کسی پروردگار آسمان‌ها و زمین است؟ بگو: الله! (سپس) بگو: آیا اولیا (و خدایانی) غیر از او برای خود برگزیده‌اید که (حتی) مالک سود و زیان خود نیستند (تا چه رسد به شما؟!) بگو: آیا نابینا و بینا یکسانند؟! یا ظلمت‌ها و نور برابرند؟! آیا آن‌ها همتایانی برای خدا قرار دادند بخاطر اینکه آنان همانند خدا آفرینشی داشتند و این آفرینش‌ها بر آن‌ها مشتبه شده است؟! بگو: خدا خالق همه چیز است؛ و اوست یکتا و پیروز!»</p> <p>← درخواست بازگشت در آخرت</p> <p>از دیگر آثار بصیرت و روشن‏بینی، درخواست مجرمان در قیامت، برای رجوع به دنیا است، چنانچه قرآن می‌فرماید: «وَلَوْ تَرَی إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاکِسُو رُءُوسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ؛ [۱۴] واگر ببینی مجرمان را هنگامی که در پیشگاه پروردگارشان سر به زیر افکنده، می‌گویند: پروردگارا! آنچه وعده کرده بودی دیدیم و شنیدیم؛ ما را بازگردان تا کار شایسته‌ای انجام دهیم؛ ما (به قیامت) یقین داریم!»</p> <p>← عبرت‏ آموزی</p> <p>عبرت‏آموزی نیز یکی دیگر از آثار بصیرت می‌باشد.<br />۱) خداوند متعال می¬فرماید: «قَدْ کَانَ لَکُمْ آیةٌ فِی فِئَتَینِ الْتَقَتَا&#8230;یرَوْنَهُمْ مِثْلَیهِمْ رَأْی الْعَینِ وَاللَّهُ یؤَیدُ بِنَصْرِهِ مَنْ یشَاءُ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِی الْأَبْصَارِ؛ [۱۵] در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر) با هم رو به رو شدند، نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه، در راه خدا نبرد می‌کرد و جمع دیگری که کافر بود (در راه شیطان و بت) در حالی که آن‌ها (گروه مؤمنان) را با چشم خود، دو برابر آنچه بودند، می‌دیدند. (و این خود عاملی برای وحشت و شکست آن‌ها شد) و خداوند هر کس را بخواهد (و شایسته بداند) با یاری خود تأیید می‌کند. در این، عبرتی است برای بینایان!»<br />۲)در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «مَثَلُ الْفَرِیقَینِ کَالْأَعْمَی وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِیرِ وَالسَّمِیعِ هَلْ یسْتَوِیانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَکَّرُونَ؛ [۱۶] حال این دو گروه ( مؤمنان و منکران‌ ، حال «نابینا و کر» و «بینا و شنوا» است؛ آیا این دو، همانند یکدیگرند؟! آیا پند نمی‌گیرند؟!»<br />برای مطالعه بیشتر می توانید به آیه ۴۴ سوره نور [۱۷]، آیه ۵۸ سوره غافر [۱۸]و آیه ۲ سوره حشر [۱۹]، مراجعه کنید.</p> <p>← سود شخصی</p> <p>حصول منفعت برای خود فرد، یکی دیگر از نتایج بصیرت و ژرف نگری می‌باشد [۲۰] چنانچه می‌فرماید: «قَدْ جَاءَکُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ&#8230;؛ [۲۱] دلایل روشن از طرف پروردگارتان برای شما آمد؛ کسی که (به وسیله آن، حق را) ببیند، به سود خود اوست؛&#8230;»</p> <p>ابزار بصیرت<br />.‏<br />برای شناخت و درک صحیح از حقایق، مسلّما ابزارهایی مورد نیاز است که در زیر به آن‌ها پرداخته شده است.<br />۱) چشم: از جمله ابزار شناخت و درک صحیح حقایق، چشم است چنانچه می‌خوانیم: «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ&#8230; وَلَهُمْ أَعْینٌ لَا یبْصِرُونَ بِهَا&#8230;؛ [۲۲] به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛&#8230; آن‌ها چشمانی دارند که با آن نمی‌بینند؛&#8230;»<br />خداوند می‌فرماید: «وَلَقَدْ مَکَّنَّاهُمْ فِیمَا إِنْ مَکَّنَّاکُمْ فِیهِ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً&#8230;؛ [۲۳] ما به آن‌ها (قوم عاد) قدرتی دادیم که به شما ندادیم و برای آنان گوش و چشم و دل قرار دادیم؛ (اما به هنگام نزول عذاب) نه گوش‌ها و چشم‌ها و نه عقل‌هایشان برای آنان هیچ سودی نداشت؛ چرا که آیات خدا را انکار می‌کردند؛&#8230;»<br />۲) قلب: قلب نیز یکی دیگر از ابزار بصیرت و درک حقایق می‌باشد در همین زمینه می‌خوانیم: «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یفْقَهُونَ بِهَا&#8230;؛ [۲۴] به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آن‌ها د‌‌ل‌ها (عقل‌ها)یی دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند و) نمی‌فهمند؛&#8230;»<br />۳) گوش: گوش نیز از جمله ابزار¬های شناخت و درک صحیح حقایق می‌باشد. می‌خوانیم: «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ&#8230; وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یسْمَعُونَ بِهَا&#8230;؛ [۲۵] به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛&#8230; آنها گوش‌هایی دارند که با آن نمی‌شنوند؛&#8230;»</p> <p>اهل بصیرت<br />کسانی که اهل بصیرت می باشند چنین معرفی شده اند:<br />۱) حضرت ابراهیم علیه السلام<br />حضرت ابراهیم علیه السلام از جمله کسانی بود که از بصیرت برخوردار بوده چنانچه قرآن می‌فرماید: «وَکَذَلِکَ نُرِی إِبْرَاهِیمَ مَلَکُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِیکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ؛ [۲۶] و این چنین، ملکوت آسمان‌ها و زمین (و حکومت مطلقه خداوند بر آن‌ها) را به ابراهیم نشان دادیم؛ (تا به آن استدلال کند،) و اهل یقین گردد.»<br />۲)انابه‌‏کنندگان<br />بنده انابه‏کننده(کسانی که به درگاه خداوند انابه کردند) از انسان‌های روشن‏ضمیر و اهل‏ بصیرت می‌باشد: «تَبْصِرَةً وَذِکْرَی لِکُلِّ عَبْدٍ مُنِیبٍ؛ [۲۷] تا وسیله بینایی و یادآوری برای هر بنده توبه کاری باشد!»<br />۳) بندگان خاصّ خدا<br />برخورد آگاهانه بندگان شایسته خداوند، به هنگام ذکر آیات پروردگارشان، موجب قرار گرفتنشان در شمار اهل بصیرت می‌شود: «بندگان (خاص خداوند) رحمان،&#8230; کسانی هستند که هرگاه آیات پروردگارشان به آنان گوشزد شود، کر و کور روی آن نمی‌افتند.» [۲۸] [۲۹]<br />۴) حضرت محمّد صلوات الله علیه<br />پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد صلوات الله علیه نیز از ضمیری روشن و آگاه برخوردار بودند. قرآن درباره ایشان می فرماید: «بگو: این راه من است من، با بصیرت به سوی خدا دعوت می‌کنم!&#8230;» [۳۰]<br />۵) متقین‏<br />پرهیزکاران، از انسان‌های بیدار دل در مصاف با وسوسه‌های شیطانی هستند: «پرهیزگاران هنگامی که گرفتار وسوسه‌های شیطان شوند، به یاد (خدا و پاداش و کیفر او) می‌افتند و (در پرتو یاد او، راه حق را می‌بینند و) ناگهان بینا می‌گردند.» [۳۱]</p> <p>اسباب بصیرت<br />چیزهائی که موجب پیدای بصیرت در انسان می شوند عبارتند از:<br />۱) آخرت‌‏اندیشی‏<br />آخرت‏اندیشی، سبب پیدایش بصیرت در انسان می‌شود، قرآن می‌فرماید: «و به خاطر بیاور بندگان ما&#8230; را، صاحبان دست‌ها(ی نیرومند) و چشم‌ها(ی بینا)! ما آن‌ها را با خلوص ویژه‌ای خالص کردیم و آن یادآوری سرای آخرت بود!» [۳۲]<br />۲) آیات خدا<br />آیات الهی در زمین و انسان (آفاقی و انفسی ، از عوامل بصیرت می‌باشد: «و در زمین آیاتی برای جویندگان یقین است و در وجود خود شما (نیز آیاتی است)؛ آیا نمی‌بینید؟!» [۳۳]<br />۳) امدادهای خدا<br />امدادهای الهی مثل پیروزی مسلمانان در غزوه بدر، از عوامل عبرت و بصیرت می‌باشد: «در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر) با هم رو به رو شدند، نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه، در راه خدا نبرد می‌کرد؛ و جمع دیگری که کافر بود&#8230; در این، عبرتی است برای بینایان (اهل بصیرت)!» [۳۴]<br />۴) تقوا<br />تقوا و پرهیزکاری، از عوامل روشنایی ضمیر و بیداردلی می‌باشد: «پرهیزگاران هنگامی که گرفتار وسوسه‌های شیطان شوند، به یاد (خدا و پاداش و کیفر او) می‌افتند؛ و (در پرتو یاد او، راه حق را می‌بینند و) ناگهان بینا می‌گردند.» [۳۵]<br />۵) کتب آسمانی مثل قرآن و تورات‏<br />محتوای کتاب‌های آسمانی مانند قرآن و تورات، مایه درک عمیق و بصیرت مردم است: «&#8230; بگو: من تنها از چیزی پیروی می‌کنم که بر من وحی می‌شود؛ این وسیله بینایی از طرف پروردگارتان است&#8230;» [۳۶] «و ما به موسی کتاب آسمانی دادیم بعد از آنکه اقوام قرون نخستین را هلاک نمودیم؛ کتابی که برای مردم بصیرت‌آفرین بود&#8230;» [۳۷]</p> <p>مانع بصیرت‏<br />غفلت انسان در دنیا، مانع بصیرت نسبت به حقایق آخرتی است: «(به او خطاب می‌شود) تو از این صحنه (و دادگاه بزرگ) غافل بودی و ما پرده را از چشم تو کنار زدیم و امروز چشمت کاملا تیزبین است!» [۳۸]</p> <p>بصیرت در حادثه عاشورا<br />حماسه ‏آفرینان عاشورا، بی‌‏هدف و کورکورانه به کربلا نیامده بودند. آنان اهل بصیرت بودند؛ هم نسبت به درستی و حقّانیت راه و رهبرشان، هم به اینکه وظیفه‏شان جهاد و یاری امام است. [۳۹]</p> <p>پانویس<br />. <br />۱. ↑ لسان‌العرب، ابن منظور، ج۴، ص۶۵، واژه«بصر». <br />۲. ↑ فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی رفسنجانی، ج‏۶، ص۲۶۴.<br />۳. ↑ پیام‌های عاشورا، جواد محدثی، ص۲۵۵-۲۵۷.<br />۴. ↑ شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۹، ص۱۳۰. <br />۵. ↑ نهج البلاغه، سید رضی، ترجمه فیض الاسلام، خ طبه۱۵۰، ص۴۶۰.<br />۶. ↑ میزان الحکمة، محمد محمدی ری شهری، ج۱، ص۵۵۸.<br />۷. ↑ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، عبد الواحد آمدی، ص۴۱.<br />۸. ↑ نهج البلاغه، سید رضی، خطبه۱۵۲، ص۴۷۳.<br />۹. ↑ فاطر/سوره۳۵،آیه۱۹. <br />۱۰. ↑ انسان/سوره۷۶،آیه۲. <br />۱۱. ↑ أنوار العرفان فی تفسیر القرآن، ابوالفضل داور پناه، ج‏۷، ص۲۰۴.<br />۱۲. ↑ طه/سوره۲۰،آیه۱۲۵. <br />۱۳. ↑ رعد/سوره۱۳،آیه۱۶. <br />۱۴. ↑ سجده/سوره۳۲،آیه۱۲. <br />۱۵. ↑ آل عمران/سوره۳،آیه۱۳. <br />۱۶. ↑ هود/سوره۱۱،آیه۲۴. <br />۱۷. ↑ نور/سوره۲۴، آیه۴۴ <br />۱۸. ↑ غافر/سوره۴۰، آیه۵۸ <br />۱۹. ↑ حشر/سوره۵۹، آیه۲ <br />۲۰. ↑ فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی رفسنجانی، ج‏۶، ص۲۶۴.<br />۲۱. ↑ انعام/سوره۶،آیه۱۰۴. <br />۲۲. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۱۷۹. <br />۲۳. ↑ احقاف/سوره۴۶،آیه۲۶. <br />۲۴. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۱۷۹. <br />۲۵. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۱۷۹. <br />۲۶. ↑ انعام/سوره۶،آیه۷۵. <br />۲۷. ↑ ق/سوره۵۰،آیه۸. <br />۲۸. ↑ فرقان/سوره۲۵،آیه۶۳. <br />۲۹. ↑ فرقان/سوره۲۵،آیه۷۳. <br />۳۰. ↑ یوسف/سوره۱۲،آیه۱۰۸. <br />۳۱. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۲۰۱. <br />۳۲. ↑ ص/سوره۳۸،آیه۴۵-۴۶. <br />۳۳. ↑ ذاریات/سوره۵۱،آیه۲۰-۲۱. <br />۳۴. ↑ آل عمران/سوره۳،آیه۱۳. <br />۳۵. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۲۰۱. <br />۳۶. ↑ اعراف/سوره۷،آیه۲۰۳. <br />۳۷. ↑ قصص/سوره۲۸،آیه۴۳. <br />۳۸. ↑ ق/سوره۵۰،آیه۲۲. <br />۳۹. ↑ ‏ پیام‌های عاشورا، جواد محدثی،‏ ص۲۵۵.</p> <p><br />منبع<br />سایت پژوهه</p> <p><a href="http://mehdinaz2015.blogfa.com/ ">http://mehdinaz2015.blogfa.com/ </a> مطالب بیشتر</p><div class="item_footer"><p><small><a href="https://esmat2015.kowsarblog.ir/بصیرت-چیست-5">مطلب اصلی</a> در <a href="http://kowsarblog.ir/">کوثربلاگ </a>ارسال شده است.</small></p></div> https://esmat2015.kowsarblog.ir/بصیرت-چیست-5